Bishop William Morgan

18. Yr Esgob William Morgan

Meddylwyr (775 o bleidleisiau)

1545 – 1604

Offeiriad ac ysgolhaig a gyfieithodd y Beibl i"r Gymraeg gan wneud cyfraniad allweddol i barhad yr iaith.

Os gall un unigolyn gael y clod am rwystro"r Gymraeg rhag dirywio yn nifer o dafodieithoedd sathredig a mynd i"r un cyfeiriad deinosoraidd â Saesneg Canol a Hen Norseg, yna yr Esgob William Morgan yw hwnnw.

Cafodd yr ysgolhaig talentog ei eni ym Mhenmachno yng Ngwynedd. Astudiodd Hebraeg, Groeg a Lladin ym Mhrifysgol Caergrawnt. Ar ôl bod yn offeiriad ar sawl plwyf yn y gogledd, cafodd ei wneud yn Esgob Llandaf, ac yn ddiweddarach Llanelwy.

Yn wleidyddol, roedd y ffaith bod Esgyniad y Tuduriaid i goron Lloegr wedi bod yn newyddion cymharol dda i Gymru. Roedd y Deddfau Uno a gyflwynodd Harri"r VIII wedi dileu yr anffafriaeth systematig y dioddefodd y Cymry o dan y Plantaganetiaid unwaith ac am byth. Roedd y Cymry erbyn hyn yn ddeiliaid cyfartal a chyflawn o"r Deyrnas, a gan bod y Tuduriaid yn rhannol o dras Gymreig, roeddent yn teimlo yn llawer llai fel cenedl wedi ei gorchfygu.

Er hynny, hawliai"r Deddfau mai Saesneg fyddai iaith swyddogol Cymru. Roeddent yn gwahardd yr hyn a ddisgrifiwyd ganddynt fel "arferiad a defod sinistr". Roedd hyn yn golygu na ellid defnyddio"r Gymraeg o hynny ymlaen mewn llysoedd barn a gweinyddiaeth gyhoeddus.

Roedd y Cymry"n anfodlon cefnu ar eu mamiaith. Erbyn 1663, y teimlad oedd bod angen cyfieithiadau Cymraeg o destunau cysegredig. Credai"r awdurdodau y byddai gweld y geiriau Saesneg ochr yn ochr a"r geiriau Cymraeg yn y Beibl yn fodd i"r Cymry ddysgu"r iaith fain. Ond credai Morgan mai"r ffordd i achub ei genedl rhag marwolaeth ysbrydol oedd trwy gyflwyno"r Gair iddynt yn eu hiaith eu hunain.

Ymddangosodd cyfieithiad William Morgan ym 1588 - yr un flwyddyn ag yr hwyliodd Armada Sbaen i Brydain - ac fe greodd gynnwrf mawr. Wedi gwerthu"r mil o gopïau a gyhoeddwyd yn wreiddiol, cafwyd ail argraffiad a dechreuodd fersiwn y "Beibl Bach" ymddangos mewn cartrefi ym 1630.

Roedd Beibl William Morgan cyn bwysiced yng Nghymru ag oedd Fersiwn y Brenin James - a gyhoeddwyd 23 mlynedd ar ei ôl - yn Lloegr. Fe"i defnyddiwyd i ddysgu darllen ac ysgrifennu i genedlaethau ac mae ei bŵer yn parhau i atseinio drwy"r canrifoedd.

Eich sylwadau chi

Diogelodd yr Iaith Gymraeg ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Gyda’i gyfieithiad o’r Beibl, credaf iddo gynorthwyo i ddiogelu’r Iaith Gymraeg.

Rhoddodd y Beibl Cymraeg statws newydd i’r iaith a hyd heddiw dyma'r mynegiant gorau yn llenyddiaeth Gymraeg.

Ychwanegwch eich sylwadau

© 2003/2004. Cedwir pob hawl Culturenet Cymru