Owain Glyndwr

2. Owain Glyndŵr

Arweinwyr (2309 o bleidleisiau)

circa 1349 – circa 1416

Arweinydd gwrthryfel a"r cyntaf i ddefnyddio dulliau rhyfela gerila pan gododd y Cymry yn erbyn rheolaeth y Saeson yn gynnar yn y 15fed ganrif - gwrthryfel oedd i bara am fwy na deng mlynedd.

Heddiw, nid yw Owain Glyndŵr yn ymddangos fel y rebel delfrydol. Roedd ganddo berthynas agos nifer o ŵyr bonheddig oedd yn astudio"r gyfraith yn Neuaddau"r Frawdlys yn Llundain. Roedd hefyd yn ddisgynnydd i sawl Teulu Brenhinol hynafol Cymreig. Yn ystod y cyfnod cythryblus yr oedd yn byw ynddo, roedd yn arweinydd naturiol i"w gydwladwyr anfodlon.

Ym 1400, ar l canrif a mwy o orfod plygu i goron Lloegr, roedd y Cymry mewn hwyliau drwg. Roedd Harri"r IV wedi cipio"r grym o ddwylo Richard II, yr oedd Glyndŵr wedi bod yn aelod o"i fyddin yn y frwydr yn erbyn yr Alban. Pan wrthododd y brenin newydd wrando ar gwynion Glyndŵr yn erbyn Reginald de Grey, Arglwydd Rhuthun, fe ddatblygodd y cecru lleol yn gyflym i fod yn wrthryfel cenedlaethol.

Wedi ennill cefnogaeth uchelwyr Cymreig eraill, cyhoeddodd Glyndŵr ei hun yn Dywysog Cymru. Dychwelodd ysgolheigion o Rydychen, a gweithwyr adeiladu o Lundain i ymuno byddin

Glyndŵr.

Roedd hynny"n ddigon i"r brenin Harri ac fe orymdeithiodd ei fyddin i Gymru. Ond roedd hi"n anodd dod o hyd i Glyndŵr, gan iddo ddiflannu i"r ucheldir gyda"i gefnogwyr dibynadwy. Fel hyn y treuliodd y rhan fwyaf o"i oes; yn osgoi cael ei ddal ac yn creu patrwm ar gyfer herwfilwyr y dyfodol. Bu i"w dactegau lwyddo a sicrhawyd mai Owain Glyndŵr oedd yn rheoli rhan helaeth o Gymru erbyn diwedd 1403.

Aeth Glyndŵr ati i geisio cael cefnogaeth o"r tu allan - trodd at yr Alban a Ffrainc. O ganlyniad i"w lythyr at Siarl VI, brenin Ffrainc - llythyr Pennal, sydd wedi goroesi hyd heddiw - derbyniodd ychydig o gymorth ariannol a milwrol, ond roedd yn rhy ychydig yn rhy hwyr. Glaniodd milwyr o Ffrainc yn Aberdaugleddau ym 1405, ond cyn pen blwyddyn roeddent wedi gadael Cymru.

Daeth y trobwynt pan drechwyd y gwrthryfelwr ym Mhwllmelyn yn Sir Fynwy. Gyda"r gefnogaeth iddo yn gwanhau, ciliodd Glyndŵr yn l i"w fro yng nghanolbarth Cymru. Bu farw, tua 1416 mae"n debyg, ag yntau"n ddyn rhydd a"i statws chwedlonol ac arwrol yn ddiogel.

Eich sylwadau chi

Mae ei enw yn ein hysbrydoli i fod yn falch on gwlad ni all enw unrhyw unigolyn arall greur un ysbryd balchder mewn cenedl yn well nag ef.

Roedd yn fwy na chwyldrwr; fe ymgyrchodd yn rhyngwladol am Genedl Gymreig, eglwys a thalaith annibynnol, mewn cyfnod pan fyddai ei ennill wedi bod y tu hwnt i amgyffred. Maer modd y denodd cymaint o bobl iw achos a chreu cymaint o angerdd yn dyst iw sgil.

Owain Glyndwr oedd yr arweinydd cyntaf i uno POBL Cymru. Roedd pobl yn ei ddilyn nid o ganlyniad i ryw ffiwdaliaeth ganoloesol ond oherwydd ei fod yn eu hysbrydoli.

Ychwanegwch eich sylwadau

© 2003/2004. Cedwir pob hawl Culturenet Cymru