John Frost

36. John Frost

Arweinwyr (187 o bleidleisiau)

1784 – 1877

Dyn busnes llewyrchus a drodd yn rebel gan arwain Gwrthryfel Casnewydd. Bu fyw i weld ei amcanion gwleidyddol yn cael eu gwireddu.

Fel Owain Glyndŵr, roedd John Frost yn ddyn cefnog. Daeth ei gwynion am anghyfiawnderau lleol i fod yn rhan o frwydr ehangach o lawer.

Roedd yn deiliwr llwyddiannus a gafodd ffrae gyda"r sefydliad lleol ar ôl dadlau â chyfreithiwr ynglŷn â chynnwys ewyllys ei ewythr. Arweiniodd achos enllib at ei garcharu. Trodd ei brofiad ef yn radical a phan gafodd ei ryddhau ymunodd â mudiad y Siartwyr a oedd yn tyfu"n gyflym.

Roedd y Siartwyr yn ymgyrchu dros hawliau democrataidd sylfaenol sy"n cael eu cymryd yn ganiataol heddiw, ond oedd wedi cael eu hanwybyddu yn Neddf y Diwygio Mawr ym 1832. Dim ond tirfeddianwyr oedd â"r hawl i fod yn aelodau seneddol, gan gau allan y dosbarth gweithio diwydiannol oedd yn tyfu mor gyflym.

Ar ôl rhwyg yn y mudiad, penderfynodd Frost gefnogi Siartwyr y Grym Corfforol a oedd yn barod i ddefnyddio trais i gyrraedd eu nod. Cynddeiriogodd hyn yr Ysgrifennydd Cartref, Arglwydd John Russell, ac ym mis Mawrth 1839 collodd John Frost ei le fel ynad ar y fainc.

Trwy Brydain, ac yn arbennig yn ne Cymru, roedd anniddigrwydd yn berwi dan yr wyneb. Er bod Frost wedi annog peidio â defnyddio trais mewn sawl araith, fe aeth pethau"n waeth pan arestiwyd y siartydd blaenllaw, Henry Vincent.

Cafwyd gorymdaith yng Nghasnewydd gyda Frost yn arwain tair mil o ddynion, y mwyafrif yn lowyr o gymoedd Gwent. Daethant ynghyd ger gwesty Westgate yn y dref, lle y credent fod Siartwyr yn cael eu dal.

Gan eu bod, mae"n debyg, wedi clywed am fwriad y gorymdeithwyr, roedd yr awdurdodau wedi gosod milwyr y tu fewn i"r adeilad. Saethodd y milwyr, gan ladd ugain ac anafu llawer mwy.

Os mai"r nod oedd trechu gwrthryfelwyr Casnewydd er mwyn rhwystro mwy o derfysg mewn ardaloedd eraill o Brydain, bu"n llwyddiant. Collodd Mudiad y Siartwyr stêm yn gyflym, a llusgwyd Frost a"i gyd-arweinwyr o flaen eu gwell.

Er iddo gael ei ddedfrydu i grogi, diberfeddu a chwarteri, ni ddigwyddodd hynny. Gan synhwyro y byddai cyflawni"r ddedfryd yn dwysáu"r sefyllfa oedd eisoes dan gymaint o straen, gorchmynnodd y Prif Weinidog, yr Arglwydd Melbourne, i Frost gael ei alltudio i Awstralia.

Ymhen amser dychwelodd Frost i Brydain. Erbyn iddo farw yn 91 oed, roedd yr holl ddiwygiadau yr oedd y Siartwyr wedi ymgyrchu drostynt wedi cael eu diogelu mewn deddfau.

Eich sylwadau chi

Mae’n anodd dychmygu byd heb bleidlais fyd-eang. Dylem ddiolch i bobl megis John Frost.

Fel cyn faer Casnewydd byddai wedi bod o fudd i John Frost gynnal y drefn bresennol. Yn hytrach fe wnaeth risgio’i les a hyd yn oed ei fywyd drwy gefnogi achos yr oedd yn credu’n gryf ynddo – Democratiaeth.

Dechreuodd ein taith tuag at ddemocratiaeth.

Ychwanegwch eich sylwadau

© 2003/2004. Cedwir pob hawl Culturenet Cymru